Prochy generała Józefa Gizy wracają do Polski

Józef Giza zasłużył się także Tarnowowi. Pod koniec października 1918 roku, jako porucznik batalionu zapasowego 20 c.k. pułku piechoty, był jednym z liderów antyaustriackiego spisku i głównych wyzwolicieli miasta. Krzyż Walecznych za wyjątkowo odważną postawę podczas tej akcji otrzymał jako jeden z dwóch żołnierzy.

Giza urodził się 3 marca 1887 roku w Dąbrówce Polskiej. Ukończył Gimnazjum I i należał do Polskich Drużyn Strzeleckich w Nowym Sączu. Podczas I wojny światowej służył w 20 (galicyjskim) pułku piechoty, kolejno na froncie serbskim, rosyjskim i włoskim. W listopadzie 1916 roku współzałożył w pułku niepodległościową organizację konspiracyjną „WOLNOŚĆ”, a podczas przewrotu w Tarnowie w październiku 1918 roku dowodził jako porucznik 1. kompanią batalionu 20 p.p.

W Wojsku Polskim przez wiele lat służył w 1. pułku strzelców podhalańskich, między innymi jako adiutant sądeckiego pułku podczas wojny z bolszewikami. Od 1927 roku dowodził batalionem Korpusu Ochrony Pogranicza. W latach 1932–1935 był zastępcą dowódcy 2. pułku strzelców podhalańskich w Sanoku, a w latach 1935–1938 dowódcą 3. pułku strzelców podhalańskich w Bielsku.

Następnie dowodził Górnośląską Brygadą Obrony Narodowej, która w 1938 roku odzyskiwała Zaolzie. Podczas kampanii wojennej 1939 roku był zastępcą dowódcy 55 Dywizji Piechoty. Uniknął niewoli i przedostał się na Węgry, gdzie pełnił funkcję zastępcy Przedstawiciela Wojska Polskiego w Budapeszcie.

Od 1940 roku służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii na Bliskim i Środkowym Wschodzie, dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Strzelców oraz 7. Dywizji Piechoty we Włoszech. W 1944 roku awansował do stopnia generała brygady. Pozostał na emigracji w Anglii.

Giza zmarł 16 sierpnia 1965 roku w Londynie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Gunnersbury. Otrzymał między innymi Order Virtuti Militari, trzykrotnie Krzyż Walecznych i Medal Niepodległości. Jego syn poległ we wrześniu 1939 roku w bitwie pod Radłowem. Wnuk generała, historyk i pedagog Jerzy Giza, jest Honorowym Obywatelem Nowego Sącza.

Biogram opracował Piotr Dziża. Postaci Józefa Gizy i genezie współzałożonej przez niego organizacji poświęcono jeden z krótkometrażowych filmów dokumentalnych z cyklu „Pierwsi Niepodlegli”.

W 2021 roku imieniem generała nazwano tarnowską placówkę Straży Granicznej.

_{Źródło: Urząd Miasta Tarnowa}